نظریه برخی از علمای اهل سنت پیرامون توسل

بسیارى از دانشمندان اهل سنّت در جواز توسّل به پیامبر گرامى(صلى الله علیه وآله وسلم)و اولیاء الهى سخن گفته و بعضى ادّعاء اجماع نموده اند که به برخى از آن ها اشاره مى شود

نظریّه سُبکی در تبرّک به قبور صالحان و پیامبران

سُبکى از علماى بزرگ اهل سنّت مى گوید:

(از روش شخصیت ها و بزرگان صالح گذشته استفاده مى شود که تبرّک به قبور مردگان امرى شرعى و دینى است و مانعى ندارد، تا چه رسد به قبور پیامبران، و اگر کسى ادّعا کند که قبور پیامبران با قبور سایر مردگان برابر و یکسان است، سخن زشت وباطلى به زبان آورده است، چون موجب پایین آوردن مقام شامخ پیامبران گردیده است، و شکّى نیست که سبک شمردن مقام رسول اکرم، و یکسان دانستن آن حضرت با دیگران کفر است)

متن عربی:

« إنّ من المعلوم من الدین وسیر السلف الصالحین، التبرّک ببعض الموتى من الصالحین، فکیف بالأنبیاء والمرسلین، ومن ادّعى أنّ قبور الأنبیاء وغیرهم من أموات المسلمین سواء، فقد أتى أمراً عظیماً نقطع ببطلانه، وخطئه فیه، وفیه حطّ لدرجة النبیّ(ص) إلى درجة من سواه من المسلمین، وذلک کفر متیقّن، فإنّ من حطّ رتبة النبی(صلى الله علیه وآله وسلم)عمّا یجب له، فقد کفر»

شفاء السقام: ص۱۳۰

نظریّه زینى دحلان مفتى مکّه مکرّمه

زینى دحلان مفتى مکّه مکرّمه مى نویسد:

(هر کس آثار گذشتگان را تتبّع نماید، و دعاها و اوراد آنان را مورد مطالعه قرار دهد، موارد زیادى از توسّل آنان به انبیاء و صالحان را خواهد یافت)

قضیّه توسّل به پیامبران را جز وهّابیّین، هیچ یک از بزرگان گذشته مورد انکار قرار نداده اند، و اگر بخواهیم آثار و نظریّه بزرگان امّت اسلامى را در رابطه با توسّل جستجو نموده و ثبت کنیم، کتابهاى متعدّدى تألیف خواهد شد، نمونه هایى که ذکر کردیم براى کسانى که توفیق نصیب آنان شده و گوش شنوا دارند، کفایت مى کند.

 متن عربی:

« ومن تتبّع أذکار السلف والخلف وأدعیتهم وأورادهم وجد فیها شیئاً کثیراً فی التوسّل ولم ینکر علیهم أحد فی ذلک حتى جاء هؤلاء المنکرون ، ولو تتبّعنا أکابر الأمّة فی التوسّل، لامتلأت بذلک الصحف، وفیما ذکر کفایة ومقنع لمن کان بمرأى من التوفیق ومسمع »

 (( الدرر السنیة : ص ۳۱٫ ))

ابن تیمیّه گفته است: « من استغاث بمیّت أو غائب من البشر، بحیث یدعوه فی الشدائد والکربات، ویطلب منه قضاء الحاجات …  فإنّ هذا ظالم، ضالّ، مشرک ».

(هر کس به مرده و یا فرد دور از نظر استغاثه کند، و در گرفتاریها از وى استمداد کرده و طلب حاجت نماید، ظالم، گمراه، و مشرک است)

نظریّه حصنى دمشقى

نظریّه حصنى دمشقى از علماء بزرگ شافعى پس از نقل سخن «ابن تیمیّه» ـ که توسّل به پیامبران را پس از مرگ، شرک شمرده ـ گفته است:

(از این سخن ابن تیمیّه، بدن انسان مى لرزد، این سخن، قبل از زندیق حرّان «ابن تیمیّه» از دهان کسى در هیچ زمان و هیچ مکان بیرون نیامده است، این زندیق نادان و خشک، داستان عمر را وسیله اى براى رسیدن به نیّت ناپاکش در بى اعتنایى به ساحت حضرت رسول اکرم (صلى الله علیه وآله وسلم) قرار داده و با این سخنان بى اساس مقام و منزلت آن حضرت را در دنیا پایین آورده و مدعى شده است که حرمت و رسالت آن بزرگوار پس از رحلت از بین رفته است. و این عقیده به یقین کفر و در واقع زندقه و نفاق است)

متن عربی:

 « هذا شیء تقشعرّ منه الأبدان، ولم نسمع أحداً فاه، بل ولا رمز إلیه فی زمن من الأزمان، ولا بلد من البلدان، قبل زندیق حرّان ـ قاتله اللّه عزّ وجلّ ـ وقد جعل الزندیق الجاهل الجامد قصّة عمر رضی اللّه عنه دعامة للتوصّل بها إلى خبث طویّته فی الإزدراء بسیّد الأوّلین والآخرین، وأکرم السابقین واللاحقین، وحطّ رتبته فی حیاته، وأنّ جاهه وحرمته ورسالته وغیر ذلک زال بموته. وذلک منه کفر بیقین وزندقة محقّقة »

 (( دفع الشبه عن الرسول : ۱۳۱٫ ))

نظریّه سُبکى در جواز توسل به رسول اکرم (ص)

سُبکى از دانشمندان بلند آوازه اهل سنّت متوفّاى سال ۷۵۶ هجرى، مى نویسد:

(جواز توسّل و در خواست شفاعت از رسول اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم)براى هر مسلمانى روشن و واضح است، و عمل پیامبران و سیره صالحان گذشته و علماء و دانشمندان حتّى عوام، بر او گواهى مى دهد. و هیچ آدم دیندارى این را انکار ننموده، و در هیچ زمان این سخن باطل، به گوش نرسیده است. تا این که ابن تیمیّه با سخنان باطل خود، قضیّه را بر افراد ضعیف و نادان مشتبه کرد، و بدعتى را پایه گذارى کرد که در هیچ عصرى سابقه نداشت)

متن عربی:

«إ علم أنّه یجوز ویحسن التوسّل ، والاستغاثة، والتشفّع بالنبیّ صلّى اللّه علیه وآله وسلّم إلى ربّه سبحانه وتعالى. وجواز ذلک وحسنه من الأمور المعلومة لکلّ ذی دین، المعروفة من فعل الأنبیاء والمرسلین، وسیر السلف الصالحین، والعلماء والعوام من المسلمین.

ولم ینکر أحد ذلک من أهل الأدیان، ولا سمع به فی زمن من الأزمان، حتّى جاء ابن تیمیّة، فتکلّم فی ذلک بکلام یلبس فیه على الضعفاء الأغمار، وابتدع ما لم یسبق إلیه فی سائر الأعصار»

(( شفاء السقام لتقی الدین السبکی ص ۲۹۳، تحقیق السیّد محمّد رضا الجلالى، فیض القدیر فی شرح الجامع الصغیر للمناوی ج ۲ ص ۱۷۰، بتحقیق أحمد عبد السلام، ط. دار الکتب العلمیّة ـ بیروت.  ))

نظریّه  سقّاف دانشمندان معاصر اردنى

سید حسن سقّاف از دانشمندان معاصر اردنى مى نویسد:

« التوسّل والاستغاثة والتشفّع بسیّد الأنام، نبیّنا محمّد صلّى اللّه علیه وسلّم مصباح الظلام، من الأمور المندوبات المؤکّدات، وخصوصاً عند المدلهمّات، وعلى ذلک سار العلماء العاملون، والأولیاء العابدون، والسادة المحدّثون، والأئمّة السالفون، کما قال السبکی فیما نقل عنه صاحب فیض القدیر»

فیض القدیر ج۲ص۱۳۵

(( مقدّمة إرغام المبتدع الغبّى بجواز التوسل بالتوسل: ۲، للحافظ عبد اللّه بن محمّد الغمارى، بتحقیق حسن بن على السقاف، ط. دار الإمام النووى  ـ الأردن. ))

(توسّل به رسول اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) و طلب شفاعت از آن حضرت بویژه در اوقات گرفتارى از مستحبّات مؤکّد مى باشد و سیره علما و دانشمندان عالى قدر، و مردان الهى، بزرگان حدیث شناس، و پیشوایان گذشته، بر این روش جریان داشته است)

حتّى بزرگان از حنابله در کتاب هاى فقهى خود به صراحت استحباب توسّل به رسول اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) را بیان نموده اند، و بنا به نقل کتاب «الانصاف»، أحمد بن حنبل رئیس مذهب حنبلى ها توسّل به پیامبر گرامى را مستحب دانسته است.

 ابن کثیر در کتاب تاریخش مى نویسد: قاضى شافعى مجلسى در مصر تشکیل داده بود، در این مجلس ابن تیمیّه گفت: « لا یستغاث إلاّ باللّه، لا  یستغاث بالنبیّ استغاثة بمعنى العبارة، ولکن یتوسّل به یشفع به إلى اللّه ».

(استغاثه و فریاد خواهى فقط به خداوند جایز است و استغاثه به رسول اکرم صحیح نیست، ولى مى شود به پیامبر گرامى متوسّل شد و از حضرت طلب شفاعت نمود)

(( البدایة: ۱۴/۵۴، وقعة سنة ثمان وسبعمائة. )) (( سیّد حسن سقّاف مى گوید: واعتمد الإمام الحافظ النووی استحباب التوسّل والاستغاثة فی مصنّفاته کما فی حاشیة الإیضاح على المناسک له ( ص ۴۵۰ ) و ( ص ۴۹۸ ) من طبعة أخرى، وفی شرح المهذّب المجموع ( ۸ / ۲۷۴ ) وفی الأذکار ( ص ۳۰۷ ) من طبعة دار الفکر، وفی کتاب أذکار الحجّ ص ( ۱۸۴ )، من طبعة المکتبة العلمیّة، وهو مذهب الشافعیّة وغیرهم من الأئمّة المرضیّین المجمع على جلالتهم وثقتهم، إرغام المبتدع الغبی: ۴٫

 (نووى در تألیفات خود به استحباب توسّل و فریاد خواهى از رسول اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم)عنایت داشته است. همچنین عقیده مذهب شافعیّه و دیگر مذاهب اسلامى و پیشوایان دینى بر این مطلب استوار است). ))